Polozaj - Tekstovi

Srbija se prostire na 88.561 km², što čini trećinu površine bivše Jugoslavije i izdeljena je na 3 velike regije: Vojvođanske ravnice na 21.506 km², centralni ravničarsko-brdsko-planinski prostor na 55.968 km² i brdsko-planinsko-dolinski prostor Kosova i Metohije na 10.887 km². Kad je reč o geografskom položaju, Srbija je:

1. zemlja dunavskog sliva, Dunav teče kroz njenu teritoriju srednjim tokom,
2. Balkanska zemlja, smeštena je u centru Balkanskog poluostrva i
3. Zemlja Južne Evrope u neposrednoj blizini Sredozemnog mora iako ne izlazi direktno na more, nego preko Republike Crne Gore izlazi na Jadransko more, a preko dolina reka Morave i Vardara na Egejsko more.

Centralni položaj Srbije na Balkanskom poluostrvu i položaj u središnjem toku Dunava omogućava intenzivnije veze i uključivanje u međunarodnu podelu rada. U pogledu prostorno-funkcionalnog i posebno razvojnog potencijala, dunavsko - savska i moravska osovina predstavlja međuregionalnu koncentraciju, tj. razvojnu polarizaciju. To je od presudnog značaja za razumevanje i ustanovljavanje ključnih premisa i faktora koji utiču na sistem prostorne iskorišćenosti Srbije.

Na osnovu svog privilegovanog geografsko-komunikacionog položaja, intenziviranjem veza sa zemljama Centralne i Zapadne Evrope i zemljama Južne i Istočne Evrope, unapređivanjem i razvojem tranzitne i posredničke uloge između Evrope i Azije, Srbija ima mogućnost racionalnog i efikasnog razvoja svog prostorno-funkcionalnog položaja. Centripetalne i konvergentne karakteristike geografske oblasti središnjeg toka Dunava, posebno koridora Novi Sad - Beograd - Pančevo - Smederevo gde je smeštena najveća urbana aglomeracija sa velegradskim formama i aktivnostima, imaju polarizacioni efekat na sveukupni prostor Srbije. Privlačna moć ove oblasti se ogleda u koncentraciji proizvodnje, usluga i drugih aktivnosti, a i kroz aglomeraciju populacije na relativno ograničenom prostoru, što ima važan uticaj na korišćenje prostora.

Privilegovan geografsko-komunikacioni položaj Vojvodine i njene južne granice, gde postoji jaka tendencija koncentracije duž koridora Novi Sad - Beograd - Pančevo - Smederevo, nije dovoljno iskorišćen u okviru međunarodne podele rada. Centralni deo Srbije je složena prostorna jedinica idući od severa na jug, od ravnica do krševitih brda i planinske oblasti. Razvojna osovina Morave se proteže kroz središnji deo te oblasti sa poprečnom vezom sa osovinom Zapadne Morave značajnih razvojnih i prostorno-funkcionalnih potencijala. Ova poprečna razvojna osovina, preko Niša kao makroregionalnog centra, nastavlja se nešto slabijom osovinom duž doline reke Nišave prema bugarskoj granici. Regija Kosovo i Metohija ima najsloženiju geografsku strukturu. Kosovska dolina ima relativno dobre komunikacijske veze sa Srbijom, dok je metohijska dolina nedovoljno integrisana u ostali deo Srbije.

Analiza datih podataka ukazuje na brojne važne razlike između velikih regiona i u isto vreme ističe njihove specifičnosti, posebno u pogledu prostorne iskorišćenosti. Naselja u Vojvodini su velika i prostorno i po broju stanovnika, ali sa najmanjom gustinom. Za razliku od Vojvodine, naselja na Kosovu i u Metohiji su u osnovi mala, ali sa skoro duplom gustinom naseljenosti. Naselja Centralne Srbije su neujednačene veličine, ali imaju manju gustinu naseljenosti.

Stanovnistvo - Tabele